Begin 2012 was het twintig jaar geleden dat een bekend Belgisch sterrenkundige overleed. Zijn naam wordt ook soms voor een sterrenbeeld gebruikt. Door enkele van zijn ontdekkingen heeft hij zichzelf aan de sterrenhemel vereeuwigd. Het gaat over Sylvain Arend.

Onderzoekers van de Koninklijke Sterrenwacht van België (KSB) zijn tot een opmerkelijke conclusie gekomen in verband met de Saturnusmaan Titan. Volgens de onderzoekers zijn er aanwijzingen dat deze maan een enorme oceaan verbergt onder de betrekkelijk dunne korst. Indien dit klopt, zou dit de variaties in de bewegingen van Titan verklaren alsook de vraag beantwoorden waar al dat methaan in de atmosfeer van deze maan vandaan komt. Aangezien methaan onder invloed van zonnestraling wordt afgebroken, moet Titan dus een flinke voorraad bezitten van methaan. De wetenschappers van de Koninklijke Sterrenwacht van België baseren hun theorie op waarnemingen en metingen gemaakt door de Cassini ruimtesonde die zich al sinds 2004 in een baan rond deze planeet beweegt. Cassini's onderzoek leidde eerder al tot de ontdekking van een atmosfeer rond Titan met een grotere dichtheid dan de atmosfeer van de Aarde. Daarnaast ontdekte de ruimtesonde ook rivieren en meren van methaan op het ijskoude Titanoppervlak en bleek de maan een kringloop van methaan in stand te houden. Titan is de tweede grootste maan in ons zonnestelsel en heeft een diameter van 5 150 kilometer (groter dan de planeet Mercurius). De maan werd in 1655 door Christiaan Huygens ontdekt en in januari 2005 landde een Europese sonde voor het eerst op het oppervlak van Titan. De zwaartekracht op Titan is ongeveer één zevende van de Aardse zwaartekracht. Het oppervlak van deze maan wordt gekenmerkt door bergketens, meren, grote vlakten, donkere duingebieden en vulkanen.

De planetoïde 2001 MP29 heet voortaan (108953) Pieraerts. Pater Godfried Pieraerts leefde van 1908 tot 1984 en was een nobertijn in de Abdij van het Park van Leuven en de Abdij in Grimbergen. Pater Pieraerts had begin de '60 boven de gebouwen van het Fenikshof in Grimbergen zijn eigen sterrenwacht die vaak bezocht werd door ondermeer Armand Pien. Op aanraden van weerman Armand Pien maakte Pieraerts er in 1967 een sterrenwacht van voor het grote publiek met de naam 'Mira'. Uiteindelijk werd Mira dit de eerste Volkssterrenwacht van Vlaanderen. Het voorstel om planetoïde 2001 MP29 te noemen naar Pater Pieraerts werd begin september doorgestuurd naar het Minor Planet Center van de Internationale Astronomische Unie (IAU) waarna deze begin december aankondigde dat 2001 MP29 vanaf heden de naam '(108953) Pieraerts' draagt. De planetoïde zelf werd in 2001 door de sterrenkundige Thierry Pauwels van de Koninklijke Sterrenwacht in Ukkel ontdekt die ondertussen al een honderdtal van deze hemellichamen heeft ontdekt. Planetoïden, of ook wel asteroïden genoemd, zijn kleine of grote brokstukken die zich net als planeten in een baan om de zon begeven. Inmiddels zijn er al meer dan 300 000 van deze hemelobjecten gekend waarvan de meeste zich tussen de planeten Mars en Jupiter bevinden.

Op de Europese sterrenwacht van La Silla in Chili is een nieuwe telescoop in gebruik genomen met een unieke naam die de Belgische inbreng van dit project sterk accentueert. De TRAnsiting Planets and PlanetesImals Small Telescope (TRAPPIST) moet op zoek gaan naar planeten buiten ons zonnestelsel (exoplaneten) en zal daarnaast ook kometen onderzoeken die in een baan om de zon draaien. Deze volledig geautomatiseerde telescoop heeft een diameter van 60 centimeter en wordt bestuurd vanuit een controlekamer in Luik die zich 12 000 kilometer verder bevindt. Het TRAPPIST-project staat onder leiding van de Afdeling Astrofysica, Geofysica en Oceanografie (AGO) van de Universiteit van Luik (België), in nauwe samenwerking met de Sterrenwacht van Genève (Zwitserland). Het Belgische Fonds voor Wetenschappelijk Onderzoek (FNRS) financiert dit astronomisch project voor een groot deel samen met het Zwitserse Nationale Fonds ter Bevordering van Wetenschappelijk Onderzoek (SNF).

Van 6 tot en met 20 februari 2010 verbleven zes landgenoten, drie Vlamingen en drie Walen, in het "Mars Desert Research Station", een gesimuleerde Marsbasis in de woestijn van Utah, Verenigde Staten. De groep was heel heterogeen: drie mannen en drie vrouwen met verschillende achtergronden en in leeftijd variërend van 17 tot 52 jaar. Gedurende 14 dagen leefden en werkten zij alsof ze echt op Mars waren. Ze maakten 17 ruimtewandelingen, aten astronautenvoedsel en probeerden hun eigen voedsel te kweken. Tijdens hun verblijf werden 25 live contacten gelegd met scholen en sterrenkundige verenigingen in heel België. Volkssterrenwacht MIRA en de Mars Society Belgium nodigen op vrijdagavond 23 april om 20 uur alle geïnteresseerden uit om de teamleden zelf hun verhaal te horen vertellen over hun gesimuleerde Marsreis.

Vanop de Cape Canaveral lanceerbasis in Florida is op donderdag 11 februari NASA's nieuwste zonne-observatorium in de ruimte gebracht. Om 16u23 Belgische tijd werden de raketmotoren van de Atlas V draagraket tot ontbranding gebracht waarna het 3,1 ton zware Solar Dynamics Observatory (SDO) zich 108 minuten later loskoppelde van de Centaur rakettrap. Het Solar Dynamics Observatory wordt aanzien als de opvolger van de Amerikaans-Europese Solar and Heliospheric Observatory (SOHO) dat in december 1995 in de ruimte gebracht werd. Het SDO zal ondermeer hoge resolutie beelden maken van de atmosfeer van onze ster en zal deze elke tien seconden doorsturen naar de Aarde. Elke dag zal SDO maar liefst 1,5 terrabytes aan data doorsturen naar een grondstation in New Mexico. Met deze geavanceerde kunstmaan wil NASA de invloed bestuderen van de zon op de Aarde. De Koninklijke Sterrenwacht van België (KSB) in Ukkel is het enige Europese instituut dat alle gegevens zal ontvangen van NASA's Solar Dynamics Observatory. Zo zal de Belgische sterrenwacht fungeren als distributiecentrum om de data van het SDO verder te verdelen in Europa.

Klik hier voor de website van de Koninklijke Sterrenwacht van België!
Klik hier voor de website van het Solar Dynamics Observatory!

Volgestouwd met nieuwe apparatuur en wetenschappelijke instrumenten test Proba 2 technologie voor toekomstige ESA-missies en zorgt de satelliet voor nieuwe inzichten in onze zon. Op een persconferentie afgelopen dinsdag op de Koninklijke Sterrenwacht van België in Brussel toonde het team achter de kleine kunstmaan zichzelf bijzonder verheugd met de eerste drie maanden in de ruimte en werden de eerste zonnewaarnemingen van Proba 2 onthuld. Sinds de lancering op 2 november werden de verschillende subsystemen van Proba 2 één per één aangezet en hun output gecontroleerd. Deze zogenaamde 'commissiefase' is van essentieel belang alvorens het operationele leven van de missie van start kan gaan. Landen uit heel Europa en Canada hebben aan het project een bijdrage geleverd met België als belangrijkste deelnemer. De satelliet werd voor ESA gebouwd door het Belgische bedrijf Verhaert Space, deel van de QinetiQ groep, en de missie wordt gevolgd vanuit het ESA-grondstation in het Belgische Redu. Proba 2 is de nieuwste kunstmaan in de reeks 'Project for Onboard Autonomy' en het klaarmaken van de satelliet voor zijn actieve leven gebeurt met een vrij bescheiden aantal mensen op de grond. 'De satelliet is voldoende geavanceerd om dag na dag op zichzelf te letten', aldus Frank Preud’homme van Verhaert Space.

Het Federaal Wetenschapsbeleid beheert ondermeer de Belgische bijdrage aan het Europese ruimtevaartagentschap ESA en vertegenwoordigt bijna 30% van het totale budget dat in België naat onderzoek gaat. Tien federale wetenschappelijke instellingen maken deel uit van het Federaal Wetenschapsbeleid en in totaal beschikt dit departement jaarlijks over 620 miljoen euro. In het organigram van het Federaal Wetenschapsbeleid zijn 12 operationele diensten (Algemene Directies) terug te vinden en hiertoe behoren ook het Belgisch Instituut voor Ruimte-Aëronomie (BIRA), de Koninklijke Sterrenwacht van België (KSB) en het Koninklijk Meteorologisch Instituut van België (KMI). Het Federaal Wetenschapsbeleid heeft meer dan 2.800 personeelsleden en is ondermeer ook uitgever van het wetenschappelijk tijdschrift Science Connection dat een oplage heeft van 20.000 exemplaren en gratis te verkrijgen is.

Venus Express was de eerste Europese ruimtesonde richting Venus en het tuig werd in 2005 gelanceerd waarna het in 2006 aan kwam bij de planeet. Europa wil met dit project vooral de atmosfeer, de plasmaomgeving en het oppervlak van Venus bestuderen en het ontwerp van dit tuig werd afgeleid van dat van de Mars Express ruimtesonde die in 2004 richting Mars gelanceerd werd. België is op verschillende manieren betrokken bij zowel de realisatie als het wetenschappelijke gedeelte van deze missie en de grootste bijdrage werd in ons land geleverd door het Belgisch Instituut voor Ruimte-Aëronomie die samen met Frankrijk een instrument ontwikkelde waardoor we een beter inzicht krijgen in de atmosfeer van Venus. In dit artikel wordt een overzicht gegeven van de Belgische brijdrage aan de Europese Venus Express ruimtemissie.