Jongeren uit binnen- en buitenland de kans geven actief aan ruimtevaart te doen… Daarom sturen het Sint-Pieterscollege in Jette en het KMI op 15 maart voor de tweede keer een ballon naar de grenzen van de ruimte. Het initiatief vindt plaats in samenwerking met het European Space Education Resource Office (ESERO), ESA's educatieve project dat ook een Belgisch luik heeft. ESERO neemt de logistiek voor haar rekening, het KMI verzorgt de ballonvlucht en het Sint-Pieterscollege staat als projectleider in voor de integratie van de experimenten.

Een consortium, onder leiding van het Belgische bedrijf Space Applications Services (SAS) uit Zaventem, heeft in opdracht van ESA een prototype ontwikkeld waarmee men zogenaamde 'toegevoegde realiteit' (TR) kan toepassen bij ruimtevaarders in het kader van het uitvoeren van complexe medische taken. Bij toegevoegde realiteit worden zowel de virtuele alsook de werkelijke realiteit met elkaar vermengd. Het prototype van dit systeem kreeg de naam 'Computer Assisted Medical Diagnosis and Surgery System (CAMDASS)' en wordt specifiek gebruikt door ruimtevaarders om medische diagnoses te kunnen stellen zonder voorgaande medische opleidingen. Aangezien de mens in de toekomst steeds verder in de ruimte wil reizen, kan men onmogelijk elke ruimtevaarder een degelijke medische opleiding geven. Telegeneeskunde en toegevoegde realiteit bieden volgens ESA hier de oplossing. CAMDASS bestaat vooral uit een helm die de ruimtevaarder op het hoofd moet bevestigen en wordt momenteel gebruikt bij ultrasoon onderzoek aangezien dit al voorhande is aan boord van het internationaal ruimtestation ISS. Het systeem is uitgerust met een stereodisplay, een ultrasoon apparaat en een infrarode camera. De patient wordt met behulp van merktekens onderzocht waarna een ultrasoon diagnoseapparataat aan de CAMDASS bevestigd wordt zodat de ruimtevaarder of de drager onmiddellijk de driedimensionale informatie te zien krijgt op het scherm. Het hele systeem werd getest aan het UMC Sint-Pieter in Brussel waar vrij onervaren gebruikers van het systeem vonden dat ze behoorlijk moeilijke medische taken toch konden uitvoeren zonder bijkomende hulp. Eenmaal dit systeem helemaal op punt staat, kan dit ook op Aarde gebruikt worden als onderdeel voor telegeneeskunde voor het verlenen van medische hulp via satelliet in afgelegen gebieden. Space Applications Services ontwikkelde het CAMDASS-systeem in samenwerking met de Technische Universität München en het Deutsches Krebsforschungszentrum DKFZ (Duits Onderzoekscentrum voor Kanker).

Op 7 juni 2011 rond 08u41 Belgische tijd vond op het oppervlak van de zon een reusachtige uitbarsting plaats. Deze zogenaamde 'M2.5' zonnevlam veroorzaakte een krachtige 'coronal mass ejection' (CME) die energetische geladen deeltjes met hoge snelheid de ruimte inblies. De energie die op dat moment vrijkwam is te vergelijken met die energie die vrijkomt bij miljarden waterstofbommen. Een groot deel van de uitgestoten deeltjes viel terug op de zon en bestreek bijna de helft van het zonne-oppervlak. Het overige deel van de uitgestoten deeltjes, die een zogenaamde 'zonnestorm' veroorzaken, werden de ruimte ingeslingerd maar zorgden op Aarde of voor satellieten in de ruimte voor geen problemen. Deze enorme uitbarsting werd ondermeer door het Amerikaanse Solar Dynamics Observatory (SDO) prachtig in beeld gebracht maar ook door de in België gebouwde Proba-2 ESA-satelliet. Proba-2 is momenteel het kleinste zonne-observatorium in de ruimte en werd in november 2009 in een baan om de Aarde gebracht. De twee instrumenten die Proba-2 aan boord heeft om de zon te observeren (SWAP en LYRA) worden uitgebaat door de Koninklijke Sterrenwacht van België (KSB). Deze instrumenten werden ontwikkeld om foto's te nemen van de corona van de zon in het ultraviolette deel van het elektromagnetisch spectrum en om meer te leren over zonnefysica. De hoofdopdracht van Proba-2 is om nieuwe technologiën uit te testen in de ruimte. Het project maakt deel uit van ESA's Project for Onboard Autonomy programma.

Vlaanderen telt officieel zes volksterrenwachten. Een volkssterrenwacht heeft als belangrijke taak het grote publiek te informeren over sterrenkunde en ruimtevaart en zowel de jeugd alsook volwassenen warm te maken voor deze bijzondere hobby. Elke volkssterrenwacht beschikt hierdoor over één of meerdere telescopen, een bibliotheek, vergaderruimte, tentoonstelling en auditorium. Eenieder kan op een volkssterrenwacht steeds terecht voor vragen over sterrenkunde of voor het volgen van een workshop of cursus in verband met astronomie of ruimtevaart. Op sterrenkijkdagen, opendeurdagen of bij sterrenkundige gebeurtenissen zoals verduisteringen openen volkssterrenwachten dan ook met plezier hun deuren voor het grote publiek waarbij men bezoekers zal voorzien van zoveel mogelijk informatie. In dit artikel vind je een overzicht van alle volkssterrenwachten in Vlaanderen.

Het Belgisch Instituut voor Ruimte-Aëronomie (BIRA) heeft laten weten dat de Belgische wetenschappelijke satelliet ALTIUS in 2015 gelanceerd wordt. ALTIUS staat voor 'Atmospheric Limb Tracker for the Investigation of the Upcoming Stratosphere' en heeft als doel de ozonverdeling in de atmosfeer te bepalen en spoorgassen te detecteren. Zo moet ALTIUS ondermeer het 'gat' in de ozonlaag nauwlettend in de gaten houden. In februari 2011 eindigde de fase waarin de technische concepten van het project werden vastgelegd. Zo werd beslist dat ALTIUS zal gebouwd worden op een flexibele en wendbare satelliet van het PROBA-type. De satelliet zelf zal uiteindelijk 80 cm x 60 cm x 60 cm groot zijn en zal niet meer wegen dan 100 kilogram. ALTIUS zal uitgerust worden met het Visible Breadboard instrument dat spectrale beelden van de atmosfeer moet maken in het ultraviolet (250 - 400 nm), het zichtbaar (400 - 800 nm) en het infrarood gebied (800 - 1800 nm). Dit instrument werd ontwikkeld door de afdeling Engineering van het BIRA in samenwerking met het bedrijf OIP. Tussen oktober 2010 en februari 2011 werd dit instrument met succes uitvoerig getest in laboratoria. Tijdens een volgende reeks testen zal het instrument waarnemingen verrichten in de atmosfeer. Het BIRA speelt al sinds begin 2008 met het idee om een eigen kunstmaan te ontwikkelen die de concentratie van deze gassen in de bovenste lagen van de atmosfeer kan meten. Het Belgisch Instituut voor Ruimte-Aëronomie (BIRA) maakt onderdeel uit van het Federaal Wetenschapsbeleid en heeft in de wereld een onberispelijke reputatie op vlak van het onderzoek naar de fysische en chemische verschijnselen in de hoogste regionen van de Aardatmosfeer.

Hoeveel landen in de wereld kunnen zeggen dat ze een Space Shuttle hebben staan op ware grootte of beschikken over simulatoren waarmee je je bijna gewichtloos voelt of waarmee het voelt alsof je op de Maan loopt? België heeft dit allemaal en het bevindt zich in het Euro Space Center dat gelegen is in het Waalse dorpje Transinne vlakbij de autosnelweg E411 (afrit 24). Het Euro Space Center werd in juni 1991 plechtig geopend en groeide sindsdien uit tot een educatief centrum waar zowel jongeren alsook volwassenen alles kunnen leren over ruimtevaart en de verkenning van ons zonnestelsel. Zowel in België alsook in Nederland, Frankrijk en Duitsland is het Euro Space Center dé referentie geworden voor jongeren die geboeid zijn door de ruimte aangezien men hier unieke ruimtestages kan volgen op een hoog educatief niveau. De afgelopen jaren kende het Euro Space Center een ware metamorfose. Er werd ondermeer een permanent meteorologisch data-station geïnstalleerd op het dak van het centrum, er werden in samenwerking met ESA drie nieuwe expositiezalen ontworpen en de buitenkant van het complex kreeg een high-tech kleedje. Kortom; het Euro Space Center is een ware must voor iedereen die geboeid is door de ruimte. Het is doorheen de jaren dan ook uitgegroeid tot één van de grootste educatieve centra in België.

Stijn van Autreve en Stijn Lemmens uit Halle hebben de Odissea-prijs 2010 gewonnen. De Odissea-prijs beloont laatstejaarsstudenten die aan een Europese universiteit of hogeschool een eindwerk maken dat in het teken staat van ruimtevaart of ruimte-onderzoek. De twee studenten, die studeren aan de UGent en KULeuven, kregen de prijs voor hun gezamenlijk werk in het kader van ruimteschroot (Active Debris Removal in Low Earth Orbit: Conceptual Design of an ADR Strategy for the Sun-synchronous Orbit). De prijs zelf wordt uitgerijkt op initiatief van de federaal Minister van Wetenschapsbeleid en de Belgische Senaat en werd op dinsdag 27 april 2011 in aanwezigheid van de twee Belgische ruimtevaarders Dirk Frimout en Frank De Winne overhandigd aan de studenten. De naam van de prijs verwijst naar de ODISSEA-ruimtemissie aan boord van het internationaal ruimtestation ISS die in november 2002 werd uitgevoerd door Frank De Winne. De prijs omvat een bedrag van 8 000 euro waarmee de twee winnaars een verblijf in het buitenland in een ruimtevaartorganisatie of ruimtevaartbedrijf kunnen betalen.

Onderzoekers van de Koninklijke Sterrenwacht van België (KSB) zijn tot een opmerkelijke conclusie gekomen in verband met de Saturnusmaan Titan. Volgens de onderzoekers zijn er aanwijzingen dat deze maan een enorme oceaan verbergt onder de betrekkelijk dunne korst. Indien dit klopt, zou dit de variaties in de bewegingen van Titan verklaren alsook de vraag beantwoorden waar al dat methaan in de atmosfeer van deze maan vandaan komt. Aangezien methaan onder invloed van zonnestraling wordt afgebroken, moet Titan dus een flinke voorraad bezitten van methaan. De wetenschappers van de Koninklijke Sterrenwacht van België baseren hun theorie op waarnemingen en metingen gemaakt door de Cassini ruimtesonde die zich al sinds 2004 in een baan rond deze planeet beweegt. Cassini's onderzoek leidde eerder al tot de ontdekking van een atmosfeer rond Titan met een grotere dichtheid dan de atmosfeer van de Aarde. Daarnaast ontdekte de ruimtesonde ook rivieren en meren van methaan op het ijskoude Titanoppervlak en bleek de maan een kringloop van methaan in stand te houden. Titan is de tweede grootste maan in ons zonnestelsel en heeft een diameter van 5 150 kilometer (groter dan de planeet Mercurius). De maan werd in 1655 door Christiaan Huygens ontdekt en in januari 2005 landde een Europese sonde voor het eerst op het oppervlak van Titan. De zwaartekracht op Titan is ongeveer één zevende van de Aardse zwaartekracht. Het oppervlak van deze maan wordt gekenmerkt door bergketens, meren, grote vlakten, donkere duingebieden en vulkanen.

De Europese Commissie organiseert tussen 10 april en 31 mei 2011 een tekenwedstrijd voor Belgische kinderen. De winnaar of winnares mag zijn of haar naam geven aan een satelliet van het Galileo-programma, die gelanceerd zal worden in de ruimte. Deze boeiende nieuwe tekenwedstrijd is een initiatief van de Europese Commissie. Alle Belgische kinderen van negen tot elf kunnen aan de wedstrijd deelnemen. Om deel te nemen moet elk kind een kunstwerkje maken over het thema 'Ruimte en ruimtevaart'. Enkele voorbeelden zijn een tekening van de aarde met andere planeten en satellieten of de lancering van de raketten met de Galileo-satellieten. De kinderen mogen hun verbeelding de vrije loop laten en zelf het materiaal en de technieken kiezen om hun werkje te schilderen, te tekenen of te kleuren. Daarna moeten de werkjes ingescand of gefotografeerd worden, om ze te kunnen uploaden naar de website. De winnaars of winnaressen worden geselecteerd door nationale jury’s die bestaan uit astronauten en andere bekende personen. In België zal deze jury ondermeer bestaan uit Minister voor Wetenschapsbeleid Sabine Laruelle en voormalig astronaut Dirk Frimout. In haar beleid hecht Minister Laruelle veel belang aan de projecten van het Europees Ruimteagentschap. Burggraaf Dirk Frimout is van in het prille begin een voorstander van het Galileo-programma: “Galileo ligt mij zeer nauw aan het hart. Al van bij het prille begin ben ik een vurige voorstander van dit Europese satelliet navigatiesysteem. Ik heb de eerste besprekingen van dit project in de bevoegde Senaatscommissie in 2002 van nabij gevolgd. Galileo is een essentiële technologische stap vooruit voor Europa. Persoonlijk ben ik gefascineerd door de enorme vooruitgang die zo’n navigatiesysteem met zich meebrengt. Ik sta nog steeds versteld van het technologisch vernuft dat die navigatie en lokalisatie tot op de meter precies mogelijk maakt. GPS en satellietnavigatie zijn in enkele jaren tijd dan ook volledig ingeburgerd geraakt in de leefwereld van zoveel mensen en velen zouden ondertussen zelf moeilijk zonder kunnen.” De winnaar of winnares wordt bekendgemaakt tijdens een officiële prijsuitreiking en ontvangt een certificaat, plus een trofee die de satelliet voorstelt die zijn of haar naam krijgt. De wedstrijd loopt in België van 10 april tot 31 mei 2011. De winnaar of winnares wordt bekendgemaakt op 29 juni. Het inschrijvingsformulier en de volledige wedstrijdvoorwaarden zijn vanaf 10 april 2011 beschikbaar op de website www.galileocontest.eu.

Ter gelegenheid van de 50ste verjaardag van de ruimtevlucht van Joeri Gagarin nodigen het Planetarium van Brussel, Federaal Wetenschapsbeleid, B.USOC en de organisatoren van de 'Belgian Yuri’s night' u op donderdag 21 april 2011 vriendelijk uit voor een unieke ontmoeting met ESA astronaut Frank De Winne. Op 12 april 1961 werd de capsule Vostok 1 gelanceerd met aan boord de cosmonaut Joeri Gagarin, de eerste mens ooit die in de ruimte gevlogen heeft. Om de 50ste verjaardag van deze eerst bemande ruimtevlucht te vieren, zal ESA astronaut Frank De Winne aanwezig zijn in het Planetarium om zijn ervaringen als astronaut aan boord van het Internationale Ruimtestation te delen met het grote publiek. Op 12 april 1961 werd de capsule Vostok 1 gelanceerd met aan boord de cosmonaut Joeri Gagarin, de eerste mens ooit die in de ruimte gevlogen heeft. Om de 50ste verjaardag van deze eerst bemande ruimtevlucht te vieren, zal ESA astronaut Frank De Winne aanwezig zijn in het Planetarium om zijn ervaringen als astronaut aan boord van het Internationale Ruimtestation ISS te delen met het grote publiek. Dit uitzonderlijke evenement is gratis en voor iedereen toegankelijk. Inschrijven is verplicht en kan enkel via onze website www.planetarium.be. Daar kan u eveneens een vraag invullen die u graag aan Frank De Winne zou stellen.