Het Europese ruimtevaartagentschap ESA heeft op 26 april 2012 een contract ter waarde van 300 miljoen dollar ondertekend met het Britse filiaal van het Europese bedrijf Astrium voor de bouw van ESA's Solar Orbiter. Europa wil in 2017 de Solar Orbiter ruimtesonde in de ruimte brengen die minstens zeven jaar lang moet onderzoeken hoe onze ster haar wijde omgeving, de zogenaamde 'heliosfeer', creeërt, beïnvloed en controleert. Zo moet de Solar Orbiter ook uitgebreid onderzoeken hoe het magnetisch veld van de Zon tot stand komt. Om de heliosfeer te onderzoeken, zal de Solar Orbiter tot op 42 miljoen kilometer van onze ster gebracht worden (dichter tot de Zon dan de baan van Mercurius). Om tot op deze locatie te geraken, zal de Solar Orbiter een scheervlucht maken langs de Aarde en Venus. Uiteindelijk moet dit Europese zonne-observatorium voor het eerst ook de polen van de Zon gedetailleerd observeren. De bouw van de nieuwe ruimtesonde valt nu onder leiding van Astrium UK in Stevenage dat een consortium zal leiden van een hele reeks Europese bedrijven. Het ruimtetuig zal uitgerust worden met tien wetenschappelijke instrumenten die ontwikkeld worden door wetenschappers en onderzoekscentra uit Frankrijk, Duitsland, de Verenigde Staten, Italië, Spanje, Zwitserland, Groot-Brittanië en België. Zo zal het centrum voor zonnefysica (Solar Influences Data Center) van de Koninklijke Sterrenwacht van België (KSB) de leiding hebben over de ontwikkeling van de Extreme Ultraviolet Imager (EUI). Met dit instrument wil men de atmosferische lagen boven de fotosfeer van de Zon in kaart brengen en bestuderen. De Solar Orbiter moet uiteindelijk het vervolg worden op de succesvolle Europese Ulysses, SOHO en Proba-2 missies die de afgelopen jaren de Zon zeer gedetailleerd hebben onderzocht. Deze missies zorgden ervoor dat wetenschappers meer leerden over ruimteweer en de invloed van de Zon op onze planeet en de mens.

Het Belgisch Federaal Wetenschapsbeleid heeft laten weten dat de vijfde Europese Automated Transfer Vehicle (ATV) de naam zal dragen van de Belgische beroemde natuurkundige Georges Lemaître. De onbemande ATV's zijn vandaag de dag de grootste bevoorradingstuigen voor het internationaal ruimtestation ISS en worden steeds genoemd naar bekende Europese wetenschappers en visionairs. Volgens wetenschapsminister Paul Magnette toont deze naamgeving aan welk belangrijk werk Lemaître verricht heeft. Georges Lemaître wordt vaak de 'vader' van de Big Bang theorie genoemd en speelde een cruciale rol in het onderzoek naar de kennis over de oorspong van het heelal. De eerste twee ATV's werden genoemd naar Jules Verne en Johannes Kepler. De derde ATV, die in Frans-Guyana klaar staat om gelanceerd worden begin volgende maand draagt de naam van de Italiaanse natuurkundige Edoardo Amaldi. De vierde ATV, die in 2013 zal gelanceerd worden, werd genoemd naar Albert Einstein. De vijfde ATV, Georges Lemaître, zal in 2014 gelanceerd worden door een Ariane 5 draagraket en moet zoals zijn voorgangers acht ton aan bevoorrading naar het ISS brengen. 

Naast Italië en Frankrijk is België de derde grootste investeerder in het Europese Vega-programma. De ontwikkeling van deze nieuwe draagraket nam ongeveer zeven jaar in beslag en had een prijskaartje van meer dan 780 miljoen euro. België betaalde als ESA-lidstaat uiteindelijk 6,9% van de ontwikkelings- en testkosten. Volgens het Europese ruimtevaartagentschap ESA keert het geïnvesteerde geld vroeg of laat terug in de vorm van industriële contracten en vervolgcontracten. Het Belgisch beursgenoteerde lucht- en ruimtevaartbedrijf Société Anonyme Belge de Constructions Aéronautiques (SABCA) leverde de grootste Belgische bijdrage tot de nieuwe Europese Vega raket. Het bedrijf, dat in België drie vestigingen en ongeveer duizend werknemers heeft, leverde de onderste rand van de cylindervormige raketromp van de onderste Vega-rakettrap en ontwikkelde het Thrust Vectoring Control (TVC) systeem. Dit ingenieuze systeem bestaat per rakettrap uit twee zuigers die de straalpijp van de rakettrap enkele graden heen en weer kan bewegen. Bij het grote broertje van de Vega, de Ariane 5 raket, wordt een zelfde systeem hydraulisch aangedreven in plaats van elektromechanisch zoals bij de Vega. Het principe van het Thrust Vectoring Control systeem is gebaseerd op dat van een grote bout die men beweegt door aan de moer te draaien met een elektrische stappenmotor. Het systeem is van cruciaal belang aangezien deze de exacte baan van de raket bepalen. SABCA werkte ruim tien jaar aan het ontwerp van het TVC en het systeem is uniek in de ruimtevaart. In juni 2011 ondertekende SABCA een contract met de Italiaanse Vega-hoofdaannemer ELV voor de levering van onderdelen voor de eerste vijf Vega's. Het contract biedt binnen SABCA aan ongeveer zestig hoog opgeleide mensen werk.

Binnenkort vinden in verschillende Europese landen, waaronder ook België, jobbeurzen plaats waarbij het Europese ruimtevaartagentschap ESA van de partij zal zijn met ruimtevaartingenieurs en vertegenwoordigers van de ESA-personeelsdienst. Op deze beurzen kan je terecht als je meer informatie wil over de verschillende mogelijkheden om voor ESA te werken. Daarnaast kan je op deze beurzen ook meer leren over het jaarlijkse Young Graduate Trainee (YGT) programma. Dit is een stageprogramma waarbij het de bedoeling is jongeren ervaring te laten opdoen in de ruimtevaartsector. In België zal ESA aanwezig zijn tijdens jobbeurzen in Gent (UGent), Leuven, (KU Leuven), Antwerpen (Universiteit Antwerpen), Brussel (ULB) en Luik (ULg).

Meer info: http://www.esa.int/esaCP/SEMEXFVX7YG_Belgium_du_0.html

Het Belgische bedrijf Antwerp Space NV heeft met het Europese ruimtevaartagentschap ESA een contract afgesloten voor het ontwerp en de ontwikkeling van een nieuwe generatie van het Advanced Data Acquisition System (ook gekend onder de naam OMNISAT). Het contract heeft een waarde van 2,2 miljoen euro en biedt tot 2014 werkgelegenheid aan werknemers van de aardobservatie-groep binnen Antwerp Space. Het OMNISAT-systeem wordt gebruikt bij de verwerking van data afkomstig van aardobservatiesatellieten. Antwerp Space mag nu de derde generatie van dit systeem ontwerpen dat in staat moet zijn de enorme toevoer van data te verwerken afkomstig van toekomstige Europese aardobservatiesatellieten. Antwerp Space NV ging vroeger door het leven onder de naam Alenia Space Antwerp maar werd in 2010 een onderdeel van het Duitse bedrijf OHB. Het bedrijf, dat gevestigd is in Hoboken, heeft zich gespecialiseerd in grondstations voor de ontvangst van satellietdata, satelliettestsystemen, satellietcontroledata netwerken, breedband satellietnetwerken en het bedrijf bouwt zelf RF-apparatuur en geavanceerde modems voor grondstations van satellieten. Het Duitse moederbedrijf OHB sloot in januari 2010 een contract af ter waarde van 566 miljoen euro voor de bouw van de eerste veertien Galileo navigatiesatellieten en is inmiddels in Europa één van de grootste ruimtevaartbedrijven geworden. 

De Europese ruimtevaartorganisatie ESA heeft laten weten dat er in Vlaanderen een Business Innovation/Incubation Center (BIC) komt. Het ESA-centrum, dat in Geel zal gebouwd worden, heeft als doel nieuwe bedrijven en technologie te ondersteunen die geschikt zijn voor de lucht- en ruimtevaartsector. In de regio rond Geel bevinden zich vandaag de dag ook al de Vlaamse Instelling voor Technologische Onderzoek (VITO), het Studiecentrum voor Kernenergie (SCK), incubatiecentra van Innotek en het Institute for Reference Materials and Measurements (IRMM). Vlaams minister-president Kris Peeters liet weten dat ESA voor de realisatie van dit nieuwe centrum 250 000 euro zal vrijmaken. De oprichting van het centrum zal tot stand komen met steun van de Vlaamse Ruimtevaart Industrie (VRI), IMEC, het Studiecentrum voor Kernenergie (SCK) en het VITO. Volgens Kris Peeters zal het ESA-innovatiecentrum in Geel Vlaanderen verder uitbouwen als kennisregio. De komst van het ESA-centrum past dan ook volledig in het plan 'Vlaanderen in Actie'. Momenteel bevinden er zich in Europa al vijf ESA Business Innovation/Incubation Centers nabij ESA-centra waarvan twee in Duitsland en de overige in Nederland, Italië en het Verenigd Koninkrijk. De komst van het BIC-centrum in Vlaanderen raakte bekend tijdens een ontmoeting tussen Vlaams minister-president Kris Peeters en Jean-Jacques Dordain, ESA Directeur-Generaal.

De Europese Commissie organiseert tussen 10 april en 31 mei 2011 een tekenwedstrijd voor Belgische kinderen. De winnaar of winnares mag zijn of haar naam geven aan een satelliet van het Galileo-programma, die gelanceerd zal worden in de ruimte. Deze boeiende nieuwe tekenwedstrijd is een initiatief van de Europese Commissie. Alle Belgische kinderen van negen tot elf kunnen aan de wedstrijd deelnemen. Om deel te nemen moet elk kind een kunstwerkje maken over het thema 'Ruimte en ruimtevaart'. Enkele voorbeelden zijn een tekening van de aarde met andere planeten en satellieten of de lancering van de raketten met de Galileo-satellieten. De kinderen mogen hun verbeelding de vrije loop laten en zelf het materiaal en de technieken kiezen om hun werkje te schilderen, te tekenen of te kleuren. Daarna moeten de werkjes ingescand of gefotografeerd worden, om ze te kunnen uploaden naar de website. De winnaars of winnaressen worden geselecteerd door nationale jury’s die bestaan uit astronauten en andere bekende personen. In België zal deze jury ondermeer bestaan uit Minister voor Wetenschapsbeleid Sabine Laruelle en voormalig astronaut Dirk Frimout. In haar beleid hecht Minister Laruelle veel belang aan de projecten van het Europees Ruimteagentschap. Burggraaf Dirk Frimout is van in het prille begin een voorstander van het Galileo-programma: “Galileo ligt mij zeer nauw aan het hart. Al van bij het prille begin ben ik een vurige voorstander van dit Europese satelliet navigatiesysteem. Ik heb de eerste besprekingen van dit project in de bevoegde Senaatscommissie in 2002 van nabij gevolgd. Galileo is een essentiële technologische stap vooruit voor Europa. Persoonlijk ben ik gefascineerd door de enorme vooruitgang die zo’n navigatiesysteem met zich meebrengt. Ik sta nog steeds versteld van het technologisch vernuft dat die navigatie en lokalisatie tot op de meter precies mogelijk maakt. GPS en satellietnavigatie zijn in enkele jaren tijd dan ook volledig ingeburgerd geraakt in de leefwereld van zoveel mensen en velen zouden ondertussen zelf moeilijk zonder kunnen.” De winnaar of winnares wordt bekendgemaakt tijdens een officiële prijsuitreiking en ontvangt een certificaat, plus een trofee die de satelliet voorstelt die zijn of haar naam krijgt. De wedstrijd loopt in België van 10 april tot 31 mei 2011. De winnaar of winnares wordt bekendgemaakt op 29 juni. Het inschrijvingsformulier en de volledige wedstrijdvoorwaarden zijn vanaf 10 april 2011 beschikbaar op de website www.galileocontest.eu.

Het uitzonderlijk 'ozongat' dat vorige maand Scandinavië bereikte, is aan het afnemen en zal waarschijnlijk in de loop van de komende weken volledig verdwijnen. Om dit fenomeen te illustreren heeft het BIRA een animatiefilmpje gemaakt. Deze video toont de ozonconcentratie in de lage stratosfeer (wereldbol rechts), waar de ozonafbraak het sterkst is, voor de periode 20 februari tot 4 april. Het is duidelijk te zien dat dit 'ozongat' eind maart Scandinavië bereikt heeft en op dit moment aan het afnemen is. De komende weken zal het verder uitwaaieren. Ter vergelijking laat de kleinere wereldbol links de typische waarden zien voor dezelfde periode in een 'normaal' jaar (2010). De data komen van het ECMWF en werden gegenereerd voor het Europese project MACC, waar het BIRA verantwoordelijk is voor de stratosferische ozonservice. Deze resultaten combineren verschillende satellietinstrumenten in een nieuw model voor voorspellingen van "chemisch weer", IFS-MOZART genaamd en ontwikkeld door het ECMWF en het onderzoekscentrum van Jülich. De 3D-velden werden vervolgens geinterpoleerd naar het isentropisch niveau op 470K om de verticale verplaatsingen van luchtmassa's in de stratosfeer te kunnen volgen.

De Europese Herschel ruimtetelescoop heeft tussen 18 en 21 december 2010 de grootste en meest gedetailleerde kaart gemaakt van het Andromedastelsel. Het Andromedastelsel (ook gekend onder de naam M31) is een groot sterrenstelsel dat het dichts bij ons melkwegstelsel ligt. De unieke kaart van de Andromedanevel werd gemaakt met behulp van vijf verschillende infraroodfilters en bestrijkt een gebied dat meer dan vijftig keer zo groot is al een volle Maan. De kaart werd gemaakt in het kader van het Herschel Exploitation of Local Galaxy Andromeda (HELGA) project dat ondersteund wordt door een internationaal consortium onder leiding van sterrenkundigen van de Universiteit Gent (UGent). Voor het eerst werd het Andromedastelsel in het infrarood waargenomen tot voorbij de uiterste rand. Hierdoor kunnen sterrenkundigen de structuur van het stelsel in zijn totaliteit en tot in de grootste details bestuderen. Met zijn 3,5 meter grote hoofdspiegel is de Europese Herschel ruimtetelescoop de grootste en meest geavanceerde telescoop die ooit in de ruimte werd gebracht. Vanop een afstand van 1,5 miljoen kilometer van de Aarde detecteert Herschel straling in het verre infrarood. Hierdoor ziet Herschel de allerkoudste objecten uit het heelal. Zo is deze ruimtetelescoop een zeer handig instrument in de zoektocht naar ondermeer geboorteplaatsen van sterren. Klik op 'Lees meer' om de Herschel-kaart te zien van het Andromedastelsel.

Nu de tweede Europese Automated Transfer Vehicle (ATV) zich aan het internationaal ruimtestation ISS vastgehecht heeft, kan de ISS-bemanning beginnen met het uitladen van het onbemande bevoorradingstuig. De meer dan 20 ton zware ATV, die de bijnaam Johannes Kepler kreeg, brengt 102 kilogram zuurstof, 1,7 ton aan bevoorrading en 860 kilogram aan brandstof voor het Russische segment naar het ruimtestation. Daarnaast bevindt er zich aan boord van deze tweede ATV ook 4 ton aan brandstof waarmee men het ISS in een hogere baan om de Aarde wil brengen. Aangezien het ISS op een hoogte van ongeveer 400 kilometer nog weerstand ondervind van de bovenste lagen van de atmosfeer verliest het ruimtestation dagelijks verscheidene meters hoogte. Net als bij de eerste ATV, die in 2008 gelanceerd werd, speelt ook ditmaal de Belgische industrie een belangrijke rol in de tweede ATV-missie. Zowel bij de ontwikkeling, het testen alsook bij de operationele aspecten is België bij deze tweede ATV-missie nauw betrokken. De tweede ATV werd op 16 februari in de ruimte gebracht door een Ariane 5 raket waarna het onbemande ruimtetuig zich op 24 februari automatisch vasthechtte aan het ruimtestation.